Jak samochód Alfreda Potockiego przywiózł Łańcutowi niepodległość

31 października 1918 roku prezes Rady Powiatowej w Łańcucie książę Andrzej Lubomirski z Przeworska zwołał jej posiedzenie. Rada stwierdziła, że jest to jej ostatnie posiedzenie w państwie Austro-Węgierskim. Komisarz starostwa udał się do Krakowa do Polskiej Komisji Likwidacyjnej. Wkrótce powrócił do Łańcuta i porozumiał się z Bolesławem Żardeckim w sprawie utworenia polskich urzędów oraz sił porządkowych w mieście.

Łańcucka Rada Powiatowa wybrała Radę Narodową w skład której weszli m.in. Konstanty Danielewicz, hrabia Alfred Potocki, Jan Pelc - majster murarski, Franciszek Gliński. Młodzież z Gimnazjum w Łańcucie pod kierunkiem ks. Teofila Garbackiego zaczęłą usuwać urzędowe symbole monarchii Austro-Węgier z budynków administracji publicznej w mieście...

Korzystając z samochodu hrabiego Alfreda Potockiego reprezentacja Rady udała się do Krakowa po instrukcje. Otrzymawszy je, pełniący obowiązki starosty Tadeusz Spiss, polecił pułkownikowi Mallemu przejęcie Komendy miasta i przejęcie dowództwa od płk. Noska, komendanta Polskiej Organizacji Wojskowej. W Łańcucie mieszkańcy samodzielnie rozbrajli posterunki austriackiej żandarmerii.

3 listopada postanowiono zwołać pierwszą w niepodległej Rzeczypospolitej Radę Miasta. Na czele zarządu miasta stanął jako burmistrz Jan Pelc jego zastepcą został Jan Sałstowicz. Powołano także milicję miejską. Łańcut odzyskał niepodległość!

Zamieszki

Ale 11 listopada w Łańcucie w Ujeżdżalni hrabiego Potockiego odbywał się wiec niepodległościowy. Tu zamiast słuchać oficjalnych przemówień przedstawicieli miejscowej administracji, ludność z okolicznych miejscowości, zachęcona panującym po tylu latach zaborem, wjechawszy do miasta furami rozpoczęła plądrowanie miejscowych sklepów i szynków. Wynoszono dosłownie wszystko: krzesła, szafy, artykuły żywnościowe, tytoń, garnki drzwi i okna. Kilkudziesięciu włąscicieli sklepów - przeważnie Żydów zorganizowało samoobronę próbując strzelbami odstraszyć grasujących wieśniaków. Komisarz Polskiej Komisji Likwidacyjnej (której zadaniem było odebranie władzy zaborcy austriackiemu) wspomniany wcześniej Tadeusz Spiss, wraz z przedstawicielami łańcuckiej inteligencji rozbroili Żydów z posiadanej broni. Także wojskowi, którzy powrócili z wojny poczęli rozpędzać ludność plądrującą miasto. Wezwano na pomoc oddział pospiesznie uformowanej żandarmerii z Krakowa. Z niego stworzono 24 osobowy oddział konny pod przewodnictwem miejscowego koniuszego ordynacji łańcuckiej - Anglika, Hary George Pictona, który pilnował spokoju w powiecie. Jednak część zwerbowanych żandarmów sama zabrała się za grabież; szczególnym powodzeniem cieszył się miejscowy szynk Zinsa w którym "żandarmi" skonfiskowali cały zapas alkoholu. Później straszyli mieszkańców miasta wszczynając awantury i goniąc "po pijaku" miejscowe dziewczyny.

Bohater Pierwszej Wojny Światowej z Kosiny

Jednym z bohaterów kończącej się właśnie pierwszej wojny światowej był Leopold Leopold Lis-Kula. Urodził się - co jest paradoksem - 11 listopada - ale dwadzieścia dwa lata wcześniej - w 1896 roku. Początkowo zamieszkiwał w Kosinie pod Łańcutem; potem przeniósł się do Rzeszowa gdzie zamieszkał z rodzicami. Od uczniowskich lat przejawiał zapał do munduru. Marzył o wstąpieniu do związku Strzeleckiego, która była zalążkiem późniejszych Legionów J. Piłsudskiego. Kiedy do Rzeszowa przybył generał Kazimierz Sosnkowski szef sztabu Związku zwrócił na młodego Leopolda uwagę. Poruszyła go jego chęć do walki za wolność Ojczyzny. Kula odebrał też pochwały od samego marszaka Piłsudskiego, który przebywał na manewrach w Jaśle. Dzięki temu Leopold został zastępcą komendanta Związku w Rzeszowie w wieku...szesnastu lat. Kilkanaście lat później, kiedy zginął od ran odniesionych na froncie w czasie jego pogrzebu w 1919 roku marszałek Piłsudski przysłał specjalny wieniec ze wstęgą na której wypisane były słowa : " "Memu dzielnemu chłopcu" - Józef Piłsudski